Arbeit und Beruf
واژه‌های کار و شغل: قرارداد کار، دوره آزمایشی، مینی‌جاب، ثبت «جویای کار» و به‌رسمیت‌شناسی مدرک حرفه‌ای.
کار کردن در آلمان چند قاعده نوشته دارد که دانستن آن‌ها پیش از امضای اولین قرارداد ارزش دارد. مهم‌ترینشان این است که کارفرما موظف است شرایط اصلی کار را مکتوب به شما بدهد، حتی اگر همه‌چیز شفاهی توافق شده باشد. اگر چنین سندی نگرفته‌اید، آن را بخواهید.
پنج واژه این صفحه ترتیب طبیعی یک رابطه کاری را دنبال می‌کنند: قرارداد کار، دوره آزمایشی که در آن مهلت فسخ کوتاه‌تر است، شکل خاص کار کم‌درآمد که به آن مینی‌جاب می‌گویند، وظیفه قانونی ثبت «جویای کار» وقتی کارتان رو به پایان است، و در نهایت به‌رسمیت‌شناسی مدرکی که از ایران یا افغانستان آورده‌اید.
دو اشتباه رایج را از همین ابتدا بدانید. اول: مینی‌جاب هم یک رابطه کاری واقعی است و قرارداد مکتوب می‌خواهد؛ «کار کوچک» به معنای «بدون قاعده» نیست. دوم: فسخ قرارداد کار فقط با نامه کاغذی امضاشده معتبر است — این هم برای شما و هم برای کارفرما صدق می‌کند، پس اگر فسخ را با ایمیل دریافت کردید، همان‌جا بپرسید.
درباره اجازه کار: اینکه اجازه دارید کار کنید یا نه، در عنوان اقامت شما نوشته می‌شود و ربطی به به‌رسمیت‌شناسی مدرک ندارد. این دو را با هم اشتباه نگیرید.
Arbeitsvertrag
«آربایتس‌فِرتراگ»: قرارداد کار. کارفرما موظف است شرایط اصلی کار را مکتوب (یا با شرایطی الکترونیکی) به شما بدهد.
حتی اگر قرارداد شفاهی بسته شده باشد، قانون مدارک اثبات (Nachweisgesetz) کارفرما را موظف می‌کند شرایط اصلی کار را مکتوب و امضاشده به کارگر بدهد؛ از جمله نام و نشانی طرفین، تاریخ شروع و موارد دیگر. کارفرما می‌تواند این سند را به‌صورت «متنی» (Textform) و الکترونیکی هم بفرستد، اگر بتوانید آن را باز، ذخیره و چاپ کنید و از شما رسید دریافت بخواهد؛ در این حالت می‌توانید نسخه کتبی امضاشده را درخواست کنید. در برخی شاخه‌ها (مثلاً ساختمان‌سازی، رستوران و هتل، حمل‌ونقل و نظافت ساختمان) راه الکترونیکی مجاز نیست.
چه چیزهایی را بررسی کنید؟
- حقوق و ساعت کار.
- Probezeit و Kündigungsfrist.
اشتباهی که باید از آن پرهیز کنید
فسخ قرارداد کار فقط با نامه کاغذی امضاشده معتبر است؛ ایمیل یا پیامک کافی نیست — چه از طرف شما، چه از طرف کارفرما.
چه کار کنید؟
- سند شرایط کار را از کارفرما بخواهید و نگه دارید.
- حقوق، ساعت کار، دوره آزمایشی و مهلت فسخ را پیش از امضا بررسی کنید.
منبع این بخش: § 2 Nachweisgesetz (NachwG)، § 2a Schwarzarbeitsbekämpfungsgesetz (SchwarzArbG), Abs. 1، § 623 Bürgerliches Gesetzbuch (BGB)
Probezeit
«پروبه‌تسایت»: دوره آزمایشی در شروع کار؛ حداکثر شش ماه که در آن قرارداد با دو هفته مهلت قابل فسخ است.
در Probezeit توافق‌شده، قرارداد کار را هر دو طرف می‌توانند با دو هفته مهلت فسخ کنند. این مهلت کوتاه حداکثر برای شش ماه مجاز است.
اشتباهی که باید از آن پرهیز کنید
در دوره آزمایشی هم فسخ باید کتبی باشد. اگر می‌دانید کارتان تمام می‌شود، طبق قانون باید ظرف سه روز پس از اطلاع (یا اگر زودتر می‌دانید، دست‌کم سه ماه پیش از پایان) خود را در اداره کار «جویای کار» ثبت کنید (Arbeitsuchend melden).
چه کار کنید؟
- تاریخ پایان دوره آزمایشی را یادداشت کنید.
- اگر کار تمام می‌شود، در همان مهلت قانونی خود را جویای کار ثبت کنید.
منبع این بخش: § 622 Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), Abs. 3، § 38 Sozialgesetzbuch III (SGB III)
Minijob
«مینی‌جاب»: کار با درآمد کم؛ از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ به‌طور میانگین حداکثر ۶۰۳ یورو در ماه.
Minijob کاری است که درآمد آن از «سقف درآمد کم» بیشتر نشود. این سقف به حداقل دستمزد (Mindestlohn) وابسته است و با افزایش آن بالا می‌رود. به اعلام مرکز مینی‌جاب، از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ سقف ۶۰۳ یورو در ماه (به‌طور میانگین؛ در سال ۷۲۳۶ یورو) است.
اشتباهی که باید از آن پرهیز کنید
مینی‌جاب هم یک رابطه کاری واقعی است: کارفرما زمان و محل کار را تعیین می‌کند و بهتر است Arbeitsvertrag مکتوب داشته باشید. اگر درآمد منظم از سقف بیشتر شود، دیگر مینی‌جاب نیست.
اگر اجازه کارتان محدود است، پیش از شروع حتی یک مینی‌جاب، بررسی کنید که Aufenthaltstitel شما اجازه آن را می‌دهد.
چه کار کنید؟
- قرارداد کار مکتوب بگیرید.
- ساعت‌های کارکرد خود را یادداشت کنید.
- اگر اجازه کار محدودی دارید، پیش از شروع کار آن را بررسی کنید.
منبع این بخش: § 8 Sozialgesetzbuch IV (SGB IV)، Minijob-Zentrale: Minijob mit Verdienstgrenze
Arbeitsuchend melden
«آربایت‌زوخِند مِلدِن»: ثبت به‌عنوان جویای کار در اداره کار؛ دست‌کم سه ماه پیش از پایان کار، یا اگر دیرتر خبردار شدید ظرف سه روز.
هر کس رابطه کاری یا آموزشی‌اش تمام می‌شود، طبق قانون موظف است دست‌کم سه ماه پیش از پایان در اداره کار (Agentur für Arbeit) خود را جویای کار ثبت کند. اگر فاصله میان اطلاع از پایان و خود پایان کمتر از سه ماه است، باید ظرف سه روز پس از اطلاع ثبت کنید. این وظیفه برای دوره آموزش حرفه‌ای در شرکت (betriebliche Ausbildung) وجود ندارد.
چرا مهم است؟
این وظیفه حتی وقتی هست که علیه فسخ شکایت کرده‌اید یا کارفرما وعده ادامه داده است. اداره کار پس از ثبت، یک گفت‌وگوی مشاوره اول با شما دارد.
چه کار کنید؟
به گفته اداره فدرال کار، ثبت جویای کار را می‌توان پس از ثبت‌نام در حساب کاربری سایت اداره کار آنلاین هم انجام داد.
اشتباهی که باید از آن پرهیز کنید
ثبت «جویای کار» با درخواست کمک‌هزینه یکی نیست؛ ثبت را در مهلت قانونی انجام دهید، حتی اگر هنوز امیدوارید کارتان ادامه پیدا کند.
منبع این بخش: § 38 Sozialgesetzbuch III (SGB III)، Bundesagentur für Arbeit: Job finden
Anerkennung (Berufsanerkennung)
«آن‌اِرکِنونگ»: به‌رسمیت‌شناسی مدرک حرفه‌ای خارجی؛ برای «شغل‌های تنظیم‌شده» مانند پزشکی و پرستاری الزامی است، برای بقیه مفید.
در Anerkennung اداره مسئول بررسی می‌کند که مدرک حرفه‌ای شما با یک شغل آلمانی مشخص (Referenzberuf) هم‌ارز است یا نه. سابقه کار هم در نظر گرفته می‌شود.
چه وقت لازم است؟
برای «شغل‌های تنظیم‌شده» (reglementierte Berufe)، مثلاً در پرستاری، سلامت و آموزش کودکان، به‌رسمیت‌شناسی الزامی است. برای شغل‌های دیگر لازم نیست ولی در درخواست کار و مذاکره حقوق کمک می‌کند. به گفته درگاه رسمی، این حق به وضعیت اقامت و تابعیت بستگی ندارد؛ پناهجویان هم می‌توانند درخواست دهند.
مدارک فارسی و دری
معمولاً ترجمه آلمانی از مترجم رسمی (öffentlich bestellt oder ermächtigt) لازم است. اصل مدارک را نفرستید؛ کپی برابر اصل رسمی بفرستید. اگر مدارک ندارید، در بسیاری از شغل‌ها می‌توان مهارت را عملی نشان داد (Qualifikationsanalyse).
اشتباهی که باید از آن پرهیز کنید
اصل مدارک تحصیلی و کاری خود را برای اداره‌ها نفرستید؛ همیشه کپی برابر اصل و ترجمه رسمی بفرستید.
چه کار کنید؟
- از اداره مسئول بپرسید برای شغل شما به‌رسمیت‌شناسی الزامی است یا نه.
- ترجمه رسمی و کپی برابر اصل تهیه کنید و اصل مدارک را نفرستید.
- اگر مدرک ندارید، درباره سنجش عملی مهارت بپرسید.
منبع این بخش: Anerkennung in Deutschland: Berufsanerkennung für Geflüchtete، Anerkennung in Deutschland: Dokumente für die Antragstellung، Anerkennung in Deutschland: So bekommen Sie die Anerkennung
منابع
- § 2 Nachweisgesetz (NachwG) — Abs. 1 جمله ۱: مکتوب کردن و امضای شرایط اصلی کار؛ جمله ۲ تا ۴: امکان Textform الکترونیکی با شرایط و حق درخواست نسخه کتبی؛ جمله ۶: استثنای شاخه‌های § 2a SchwarzArbG (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 2a Schwarzarbeitsbekämpfungsgesetz (SchwarzArbG), Abs. 1 — فهرست شاخه‌ها، از جمله ساختمان‌سازی، رستوران و هتل، حمل‌ونقل و نظافت ساختمان (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 623 Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) — فسخ کتبی؛ شکل الکترونیکی پذیرفته نیست (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 622 Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), Abs. 3 — دوره آزمایشی حداکثر شش ماه با مهلت دو هفته (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 38 Sozialgesetzbuch III (SGB III) — ثبت به‌عنوان جویای کار سه ماه پیش از پایان یا ظرف سه روز (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 8 Sozialgesetzbuch IV (SGB IV) — تعریف کار با درآمد کم و وابستگی سقف به حداقل دستمزد (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Minijob-Zentrale: Minijob mit Verdienstgrenze — سقف ۶۰۳ یورو از ۱ ژانویه ۲۰۲۶، ۷۲۳۶ یورو در سال، رابطه کاری وابسته (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 38 Sozialgesetzbuch III (SGB III) — Abs. 1: مهلت سه ماه یا سه روز، الزام حتی در صورت شکایت، استثنای آموزش حرفه‌ای در شرکت؛ Abs. 1a: گفت‌وگوی مشاوره (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Bundesagentur für Arbeit: Job finden — ثبت جویای کار از طریق حساب کاربری آنلاین (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: Berufsanerkennung für Geflüchtete — شغل‌های تنظیم‌شده، استقلال از وضعیت اقامت، نمایش عملی مهارت (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: Dokumente für die Antragstellung — ترجمه رسمی، نفرستادن اصل مدارک، کپی برابر اصل (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: So bekommen Sie die Anerkennung — شغل مرجع، بررسی هم‌ارزی و در نظر گرفتن سابقه کار (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)