چه تازه به آلمان آمده باشید و چه سال‌هاست اینجا هستید، کار پیدا کردن سه بخش دارد: پیدا کردن آگهی، آماده کردن مدارک (از جمله به‌رسمیت‌شناسی مدرک خارجی) و بستن قراردادی که حقوق شما را حفظ کند.
پیش از همه: اجازه کار
برای اتباع کشورهای غیراروپایی، اجازه کار را اداره اتباع خارجی در Aufenthaltstitel درج می‌کند. به گفته درگاه رسمی به‌رسمیت‌شناسی، برای این اجازه، به‌رسمیت‌شناسی مدرک لازم نیست. متن عنوان اقامت خود را بخوانید یا از اداره اتباع خارجی بپرسید.
کجا آگهی پیدا کنید؟
- سامانه کاریابی اداره فدرال کار (Jobsuche der Bundesagentur für Arbeit): به گفته خود اداره، یکی از بزرگ‌ترین سامانه‌های آنلاین آگهی کار در آلمان است. بدون ثبت‌نام هم می‌شود جست‌وجو کرد؛ با ثبت‌نام می‌توانید جست‌وجو ذخیره کنید، اعلان آگهی جدید بگیرید، پروفایل متقاضی با مدارک بسازید و خود را جویای کار ثبت کنید. اپ آن هم هست.
- اداره فدرال کار توصیه می‌کند از چند کانال جست‌وجو کنید: سایت‌های عمومی، موتورهای جست‌وجوی کار، سایت‌های تخصصی هر رشته و سایت‌های منطقه‌ای؛ و به شرکت‌هایی که دوست دارید، درخواست ابتکاری (Initiativbewerbung) بفرستید.
اگر کارتان تمام می‌شود
طبق قانون باید دست‌کم سه ماه پیش از پایان کار خود را در اداره کار جویای کار ثبت کنید؛ اگر دیرتر خبردار شدید، ظرف سه روز. این وظیفه حتی وقتی هست که علیه فسخ شکایت کرده‌اید.
به‌رسمیت‌شناسی مدرک ایرانی یا افغانستانی
لازم است یا نه؟
برای شغل‌های تنظیم‌شده (مثلاً در پرستاری، سلامت و آموزش کودکان) به‌رسمیت‌شناسی الزامی است. برای بقیه شغل‌ها الزامی نیست، ولی به گفته درگاه رسمی در درخواست کار و مذاکره حقوق کمک می‌کند. این حق به وضعیت اقامت و تابعیت بستگی ندارد؛ پناهجویان هم می‌توانند درخواست دهند.
گام‌ها
- در «یابنده به‌رسمیت‌شناسی» (Anerkennungs-Finder) شغل آلمانی متناظر (Referenzberuf) و محل کار دلخواه را وارد کنید؛ اداره مسئول و مرکز مشاوره را نشان می‌دهد. مشاوره اغلب به زبان‌های دیگر هم ممکن است.
- مدارک را آماده کنید. معمولاً ترجمه آلمانی از مترجم رسمی لازم است؛ پیش از ترجمه در کشور خودتان، از اداره مسئول بپرسید آن ترجمه را می‌پذیرد یا نه. اصل مدارک را نفرستید؛ اگر «اصل» خواستند، کپی برابر اصل رسمی بفرستید.
- درخواست را به اداره مسئول بدهید؛ برای برخی شغل‌ها آنلاین هم ممکن است.
- طبق درگاه رسمی، حداکثر یک ماه بعد خبر می‌دهند که مدارک رسیده و چه چیزی کم است؛ پس از کامل شدن مدارک، معمولاً حداکثر ظرف سه تا چهار ماه تصمیم (Bescheid) می‌آید.
اگر مدارکتان در جنگ یا مهاجرت از دست رفته، در بسیاری از شغل‌ها می‌توان مهارت را عملی نشان داد (Qualifikationsanalyse)؛ برای شغل‌های تنظیم‌شده، دوره تطبیقی یا آزمون هم ممکن است.
مدرک دانشگاهی: ارزیابی ZAB
دفتر مرکزی آموزش خارجی (ZAB) برای مدارک دانشگاهی «بیانیه قابلیت مقایسه» (Zeugnisbewertung) صادر می‌کند. به گفته خود ZAB: برای شغل‌های تنظیم‌نشده می‌توانید مستقیم درخواست کار بدهید و این بیانیه مکمل مفیدی است؛ در بخش دولتی اغلب خواسته می‌شود؛ ولی برای شغل‌های تنظیم‌شده کافی نیست و به‌رسمیت‌شناسی حرفه‌ای لازم است. این بیانیه فقط به آلمانی صادر می‌شود.
قرارداد کار
- کارفرما طبق قانون باید شرایط اصلی کار را مکتوب و امضاشده به شما بدهد؛ با شرایطی (سند قابل ذخیره و چاپ، درخواست رسید) می‌تواند آن را به‌صورت متنی (Textform) و الکترونیکی هم بفرستد، جز در شاخه‌هایی که قانون مبارزه با کار سیاه نام می‌برد (جزئیات: Arbeitsvertrag).
- Probezeit و Kündigungsfrist را بخوانید.
- Minijob: از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ درآمد به‌طور میانگین حداکثر ۶۰۳ یورو در ماه. مینی‌جاب هم رابطه کاری واقعی است.
یادآوری مهم
این راهنما فقط برای آگاهی عمومی است و مشاوره حقوقی، مالیاتی یا مالی شخصی نیست. تصمیم نهایی درباره پرونده شما را همیشه اداره یا نهاد مسئول می‌گیرد. قوانین و مبالغ ممکن است تغییر کنند؛ منابع این صفحه در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ بررسی شده‌اند. اگر پرونده‌تان پیچیده است، از مرکز حمایت از مصرف‌کننده، مرکز مشاوره مهاجران یا یک مشاور مجاز کمک بگیرید.
منابع
- Bundesagentur für Arbeit: Job finden — سامانه کاریابی، امکانات با و بدون ثبت‌نام، اپ، جست‌وجو در چند کانال، درخواست ابتکاری (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 38 Sozialgesetzbuch III (SGB III) — ثبت جویای کار سه ماه پیش یا ظرف سه روز؛ حتی در صورت شکایت (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: Berufsanerkennung für Geflüchtete — اجازه کار در عنوان اقامت، شغل‌های تنظیم‌شده، استقلال از وضعیت اقامت، نمایش عملی مهارت (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: So bekommen Sie die Anerkennung — شغل مرجع، یابنده، مشاوره چندزبانه، درخواست آنلاین، مهلت‌های یک ماه و سه تا چهار ماه (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Anerkennung in Deutschland: Dokumente für die Antragstellung — ترجمه رسمی، پرسیدن درباره ترجمه خارجی، نفرستادن اصل، کپی برابر اصل (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- ZAB (KMK): Statement of Comparability – FAQ — کاربرد بیانیه برای شغل‌های تنظیم‌نشده و بخش دولتی، ناکافی برای شغل‌های تنظیم‌شده، فقط به آلمانی (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- § 2 Nachweisgesetz (NachwG) — Abs. 1: مکتوب و امضاشده کردن شرایط اصلی کار؛ Textform الکترونیکی با شرایط؛ استثنای شاخه‌های § 2a SchwarzArbG (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
- Minijob-Zentrale: Minijob mit Verdienstgrenze — سقف ۶۰۳ یورو از ۱ ژانویه ۲۰۲۶؛ رابطه کاری وابسته (بازدید: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶)